Bir zamanlar fedakârlık ve vazgeçmekle ilişkilendirilen sürdürülebilir yaşam, şimdi stilin, yaratıcılığın ve kendine güvenin en çekici hâllerinden biri olabilir.
Bir zamanlar fedakârlık ve vazgeçmekle ilişkilendirilen sürdürülebilir yaşam, şimdi stilin, yaratıcılığın ve kendine güvenin en çekici hâllerinden biri olabilir.
Bir kafede oturduğumu düşünelim. Yan masadaki birinin üzerinde yıllardır giyildiği belli olan ama hâlâ çok güzel duran bir ceket var. Kahvesini kendi termosunda içiyor, çantasından biraz yıpranmış bir kitap çıkarıyor. Masasında son çıkan telefon, her sezondan yeni bir çanta ya da kusursuz bir “clean girl” düzeni yok. Yine de görüntüsünde son derece çekici bir şey var.
Belki ceketin ikinci el olduğunu öğreniyorum. Belki termosunu üç yıldır kullandığını söylüyor. Belki de kitabı bir arkadaşından ödünç almış. Bunların hiçbiri tek başına büyük bir çevre hareketi değil. Fakat hepsinin bir araya geldiği yerde, neyi sevdiğini bilen ve hayatına giren şeylerle biraz daha uzun süre ilişki kuran biri duruyor.
Sanırım bugün bana asıl çekici gelen şeylerden biri tam olarak bu: Her yeni olana koşmak yerine seçebilmek. Sahip olduklarını küçümsemek yerine kullanabilmek. Bir şey eskidiğinde onu hemen gözden çıkarmamak. Kısacası, tüketimin hızına kapılmadan da güzel bir hayat kurulabileceğini göstermek.
Çünkü artık green is the new sexy.
Kusursuz değil, karakterli
Uzun yıllar boyunca çevre dostu yaşam biraz renksiz bir yerden anlatıldı. Sanki sürdürülebilir olmak için güzel ambalajlardan, modadan, seyahatten, konfordan ve eğlenceden vazgeçmek gerekiyordu. Bir tarafta çekici, parlak ve yeni olanlar; diğer tarafta ise sade, ciddi ve biraz da sıkıcı seçenekler varmış gibi davranıldı.
Şimdi bu ayrım yavaş yavaş anlamını kaybediyor. İkinci el bir deri ceket, mağazadan yeni alınmış benzerinden daha karakterli görünebiliyor. Büyükanneden kalan bir yüzük, o sezon herkesin taktığı aksesuardan daha fazla merak uyandırabiliyor. Bir sandalye çöpe gönderilmek yerine boyandığında yalnızca kurtarılmış olmuyor; evin en sevilen parçasına dönüşebiliyor.
Ben artık kusursuz görünen şeylerden çok, hikâyesi olan şeyleri seviyorum. Hafifçe çizilmiş bir ahşap masa, kapağı yumuşamış bir kitap, yıllardır kullanılan bir çanta… Bunlar bana bir katalog fotoğrafından daha gerçek geliyor. Çünkü her kullanım izi, o eşyanın yalnızca satın alınmadığını; gerçekten hayatın içinde bulunduğunu gösteriyor.
Belki de yeni lüks, hiçbir şeye uzun süre dokunmadan sürekli yenisini almak değil. Bir şeyi seçmek, ona bakmak ve yıllar sonra hâlâ severek kullanabilmek.
En iyi kombin bazen zaten dolapta
“Giyecek hiçbir şeyim yok” diyerek dolabın karşısında durduğum anlar elbette oluyor. Üstelik bunu çoğu zaman önümde hareket edecek yer bırakmayacak kadar çok kıyafet varken söylüyorum. Sonra bir şekilde dolabın arkasından unuttuğum bir gömlek çıkıyor, yıllardır giymediğim eteği başka bir parçayla deniyorum ya da eski bir ceketin kollarını kıvırınca görüntüsü tamamen değişiyor.
Bazen yeni bir kombine değil, kendi dolabıma farklı bir gözle bakmaya ihtiyacım olduğunu fark ediyorum.
Sürdürülebilir stilin en sevdiğim tarafı da burada başlıyor. Beni tek tip giyinmeye veya modadan tamamen uzaklaşmaya zorlamıyor. Tam tersine, elimdekilerle daha yaratıcı olmam için alan açıyor. Aynı gömleği farklı şekillerde giymek, bir elbiseyi yalnızca özel günlere saklamamak, eski bir parçayı terzide küçük bir dokunuşla değiştirmek ya da ikinci el mağazasında hiç beklemediğim bir şey bulmak…
Üstelik kişisel stil çoğu zaman her trendi takip ettiğimizde değil, bazılarını bilinçli olarak geride bıraktığımızda ortaya çıkıyor. Herkesin aynı ceketi giydiği bir dönemde yıllardır dolabımızda duran ceketi seçmek küçük ama güçlü bir stil cümlesi olabiliyor.
İnsan neyi giymediğini de bildiğinde daha çekici görünüyor. Çünkü o noktada kıyafetleri onu taşımıyor; o, kıyafetlerini taşıyor.
Bir şeyleri tamir edebilen insanlar
Düğmesini diken, sökülen paçayı düzelten, bozulan küçük bir eşyayı hemen çöpe atmak yerine önce nasıl onarılabileceğine bakan insanları her zaman biraz etkileyici bulmuşumdur. Bunun yalnızca beceriyle ilgili olduğunu da düşünmüyorum. Tamir etmek, “Bu artık kusursuz değil ama hâlâ değerli” diyebilmenin bir yolu gibi geliyor.
Bugün çoğumuz kullandığımız eşyaların nasıl üretildiğini bilmiyoruz. Telefonlarımızın içini açamıyor, kıyafetlerimizin kumaşını tanımıyor, bozulan bir cihazın hangi parçasının değişmesi gerektiğini anlayamıyoruz. Bir şey çalışmayı bıraktığında ilk refleksimiz çoğu zaman yenisini aramak oluyor.
Bu yüzden birinin eline iğne iplik alması, eski bir mobilyayı zımparalaması ya da kırılan bir kupayı atmak yerine başka bir amaçla kullanması neredeyse küçük bir başkaldırıya dönüşüyor. Her şeyi yapabilmemiz gerekmiyor elbette. Bazen iyi bir terziyi, ayakkabıcıyı veya tamirciyi bilmek de yeterli.
Her sorunu alışverişle çözmemek şaşırtıcı biçimde havalı bir özellik.
Evdeki yeşil hâl
Sürdürülebilir bir ev denildiğinde benim aklıma bomboş odalar, bej renkli kavanozlar ve aynı boydaki ahşap fırçalar gelmiyor. Yaşanmış bir ev geliyor. Farklı zamanlarda alınmış eşyalar, aileden kalan parçalar, başka bir odadan taşınmış bir sehpa ve evin gerçek sahipleri gibi davranan kediler…
Ben evdeki “green” hâli biraz böyle seviyorum. Her şeyi bir anda değiştirmek yerine, bir şeye gerçekten ihtiyaç duyana kadar beklemek. Yeni bir saklama kutusu almadan önce evde kullanılmayan bir kutuya bakmak. Dekorasyon hevesi geldiğinde doğrudan mağazaya gitmek yerine mobilyaların yerini değiştirmek. Bir kavanozu yeniden kullanmak ama bunun için yirmi kavanozu sonsuza kadar saklamamak.
Çünkü sürdürülebilir yaşamın da bir tüketim estetiğine dönüşmesi çok kolay. Daha az atık üretmek isterken bu kez “çevre dostu” etiketi taşıyan onlarca yeni ürün satın alabiliyoruz. Oysa elimizdeki plastik matara hâlâ kullanılabiliyorsa sırf cam olanı daha güzel görünüyor diye yenisini almak, meselenin ruhuna pek uymuyor.
Bazen en çevreci ürün, zaten evde olandır. Çok gösterişli bir slogan değil ama oldukça işe yarıyor.
Akşam yemeğinde de biraz yeşil
Green olmanın en lezzetli tarafı mutfakta ortaya çıkıyor olabilir. Mevsiminde alınan sebzeler, dolapta kalanlarla hazırlanan yaratıcı yemekler, pazardan eve taşınan bez çantalar ve çöpe gitmeden önce son kez şans verilen muzlar…
Ben mutfakta mükemmel plan yapan biri olmasam da, elimdekilerle bir şey hazırlayabildiğimde ayrı bir memnuniyet duyuyorum. Bir önceki akşamdan kalan sebzelerin makarnaya karışması, yumuşayan meyvelerin kek olması ya da küçük porsiyonların bir araya gelip “her şeyden biraz var” tabağına dönüşmesi bana çok keyifli geliyor.
Üstelik sürdürülebilir yemek her öğünde kusursuz davranmak anlamına gelmiyor. Her şeyi kendimiz yetiştirmek, bütün ambalajları hayatımızdan çıkarmak veya bir gecede mutfak düzenimizi değiştirmek zorunda değiliz. Haftada bir kez dolabı kontrol etmek, yiyecekleri bozulmadan kullanmak ve ihtiyacımız kadar almak bile gündelik hayatın içinde karşılığı olan adımlar.
Belki dünyanın en seksi cümlesi değil ama “Dolapta ne var, önce ona bakalım” zaman zaman düşündüğümüzden daha çekici sonuçlar doğurabiliyor.
Az eşya değil, doğru ilişki
Sürdürülebilir yaşam çoğu zaman sayıların üzerinden konuşuluyor: Kaç parça kıyafetimiz olmalı, yılda kaç kez alışveriş yapmalıyız, kaç kavanozu yeniden kullanmalıyız? Oysa herkesin yaşamı, işi, evi ve ihtiyaçları farklı. Aynı sayıların hepimize uyması mümkün değil.
Bence asıl mesele az eşyaya sahip olmaktan çok, sahip olduklarımızla nasıl bir ilişki kurduğumuz. Sürekli sayısını artırıyor muyuz? Aldığımız şeyi gerçekten kullanıyor muyuz? Bir heves geçtiğinde eşyayı da hayatımızdan çıkarıyor muyuz? Yoksa seçim yaparken biraz durup onun bizimle ne kadar yaşayabileceğini düşünüyor muyuz?
Bir şeyi sevmek, onunla ilgilenmeyi de içeriyor. Kıyafetin yıkama talimatına bakmak, ayakkabıyı temizlemek, mobilyayı korumak, kitabı bir başkasına vermek… Bunların hiçbiri sosyal medyada büyük bir dönüşüm videosu yaratmıyor. Ama hayatımızdaki şeylerin ömrünü sessizce uzatıyor.
Bana sorarsanız bu sessiz özen, gösterişli tüketimden çok daha çekici.
Ama yeşil gerçekten yeşil mi?
Elbette sürdürülebilirlik popüler hâle geldikçe, ona benzeyen şeylerin sayısı da arttı. Yeşil ambalajlar, yaprak sembolleri, “doğal”, “temiz” ve “bilinçli” gibi kulağa iyi gelen ama her zaman açık bir karşılığı olmayan ifadeler her yerde.
Bu yüzden yalnızca güzel görünene değil, ne söylediğine de bakmak gerekiyor. Bir markanın tek bir “bilinçli koleksiyon” çıkarması, üretim biçiminin tamamını sürdürülebilir yapmıyor. Geri dönüştürülmüş ambalaj, içindeki ürünün gerçekten çevre dostu olduğu anlamına gelmeyebiliyor. Bazen yeşil, yalnızca iyi seçilmiş bir renk paleti olarak kalıyor.
Fakat bunun bizi hiçbir şey yapmamaya götürmesini de istemiyorum. Her markayı kusursuz biçimde araştırmak, her ürünün tüm tedarik zincirini bilmek ve verdiğimiz her kararın etkisini hesaplamak günlük hayatta mümkün değil. Benim için daha gerçekçi olan; daha az ama daha dikkatli seçmek, belirsiz ifadeler yerine somut bilgi aramak ve bir ürün “sürdürülebilir” diye sunulduğunda otomatik olarak ikna olmamak.
Biraz merak, biraz şüphe ve bolca sağduyu. Green görünmekle gerçekten daha iyi bir seçim yapmak arasındaki fark bazen burada ortaya çıkıyor.
Yeni çekicilik
Belki “sexy” kelimesini yalnızca fiziksel görünüş için kullanmayı bıraktığımız bir zamandayız. Kendine güven, mizah, merak, beceri ve ne istediğini bilmek de çekiciliğin parçası. Ben buna özeni de eklemek istiyorum.
Yediği yemeğin nereden geldiğini merak eden biri. Her sezon gardırobunu baştan kurmak yerine kendi stilini tanıyan biri. Arkadaşına bir eşya satın almak yerine elindeki kitabı veren biri. Bozulanı tamir ettiren, kullanmadığını paylaşan ve yeni bir şey almadan önce gerçekten ihtiyacı olup olmadığını düşünen biri…
Bunlar dünyayı tek başına kurtaracak hareketler değil. Zaten hiçbirimizin böyle bir gücü yok. Fakat nasıl bir hayatı çekici bulduğumuzu değiştirebilirler.
Belki de artık bolluğu, her şeye sahip olmakla değil; elimizdekilerle güzel bir hayat kurabilmekle ölçmenin zamanı geldi. Yeni olan hâlâ heyecan verici olabilir. Güzel şeyleri sevmekten, giyinmekten, gezmekten ve arada yalnızca hoşumuza gittiği için bir şey almaktan vazgeçmek zorunda değiliz. Sadece bütün bunları otomatik biçimde yapmak yerine biraz daha seçerek yaşayabiliriz.
Çünkü özen çekici. Yaratıcılık çekici. Bir şeyin değerini yalnızca yeniliğiyle ölçmemek çekici.
Ve evet: Green is the new sexy.




